Ułani Gwardii... Garde-Ulanen-Regiment Nr. 1

 

Na pamiątkowej fotografii sprzed ponad stu lat uwieczniono ułanów z 1 Pułku Ułanów Gwardii (Garde-Ulanen-Regiment Nr. 1) w swoim 936 dniu służby w cesarskie armii, gdzie dla przypomnienia, w kawalerii obowiązywał trzyletni okres zasadniczej służby wojskowej. Ubrani w charakterystyczną dla formacji dwurzędową bluzę mundurową zwaną Ułanką, wprowadzoną w 1843 roku, w ciemnoniebieskim kolorze (dunkelblau) zgodnym dla pruskiego i wirtemberskiego kontyngentu cesarskiej armii. Kołnierze i mankiety wzoru polskiego, zakończone pionowym szpicem z jednym guzikiem, były koloru czerwonego (ponceaurot) ozdobione białym galonem, belkami (Litzen), po dwie na kołnierzu i po jednej na mankiecie, występujące tylko w oddziałach Gwardii. Epolety... których ułanie nie założyli, były koloru białego ze srebrnymi wykończeniami. Guziki koloru białego. Na prawym ramieniu, widoczna u większości, odznaka sprawnościowa Fechterabzeichen, przyznawana za umiejętności posługiwania się lancą. Odznaka ta występowała w czterech klasach, gdzie każda kolejna była oznaczana dodatkowym szewronem, a czwarta szewronem z szerokiej taśmy. Czarny pasek pośrodku oznaczał Prusy (odznaka została wprowadzona w Prusach w 1889 roku). Na głowach ciemnoniebieskie z czerwonym otokiem czapki polowe model 1867, potocznie zwane Krätzchen, noszone przez żołnierzy i podoficerów bez Portepee w pruskiej i kajzerowskiej armii. Po wprowadzeniu nowego mundur polowego w 1907 roku wzoru M1907/10 w kolorze feldgrau (w pułkach ułanów w roku 1908), obowiązującego dla całej kajzerowskiej armii, ciemnoniebieskie mundury zostały wyparte z codziennego użytku, a nowy mundur miał być używany wyłącznie w terenie. 

 

Poczdam 4 wrzenia 1907 roku... karta nadana przez „Franza” Schwierczinski (pierwszy z prawej), starszego brata Gertrudy (wieloletniej gospodyni na plebanii Parafii Wszystkich Świętych w Pszczynie), do ojca Karla Schwierczinski mistrza kołodziejstwa (Stellmachermeister) w Główczycach, ówczesnym Glowtschütz, koło Dobrodzienia na Górnym Śląsku (Guttentag O./S.) w powiecie lublinieckim (Kreis Lublinitz). 

Liebe Eltern... proza życia w krótkiej wiadomości skierowanej do rodziców, w której „Franz” dziękuje za przysłany list i pieniądze, wspomina o swoich usznych dolegliwościach i o tym, że w Poczdamie dziennie pada deszcz. Wspomina o matce, kochanej siostrze i Róży (Rosa), która była zła, że nie mógł jej odwiedzić podczas ostatniego pobytu w domu. Wersy czasów pokoju, jakich wiele... które w niedalekiej przyszłości zakłóci Mars, rzucając na ludzi pożogę... śmieć, ból i zniszczenie. 

 

Początki formacji w armii pruskiej sięgają czasów Fryderyka Wielkiego, kiedy to w 1745 roku powstał pierwszy stały szwadron (eskadron) lansjerów, składający się z małej grupy Albańczyków przedzielonych do Czarnych Huzarów. W 1770 roku zwiększono liczebność do pięciu szwadronów, a 1773 roku utworzono własny pułk składający się z dziesięciu szwadronów, nadal będący częścią huzarów, nadając mu nazwę pułku „Bośniaków” (rekrutowany wbrew nazwie głównie spośród polskich ochotników). W 1800 roku przystąpiono do reorganizacji istniejącego pułku, tworząc przypominający nieco wzory polskie pułk „towarzyszów” składający się z piętnastu szwadronów, w tym piecu tatarskich. Po pokoju z 1807 roku w Tylży pułk rozformowano, tworząc na jego podstawie w 1808 roku dwa pierwsze pułki ułanów Nr 1 i 2 (Śląski Pułk Ułanów Nr 2 a od 1884 roku na cześć generała porucznika Nikolausa Andreasa von Katzlera, który zginął w czasie wojny siedmioletniej 1760 roku „pułk im. von Katzlera” Ulanen-Regiment von Katzler (Schlesisches) Nr. 2, szwadron tego pułku od 1819 roku stacjonował również w Pszczynie) a 1809 roku trzeci pułk ułanów Nr 3. Pierwsze pułki ułanów w armii pruskiej powstały w wyniku inspiracji polskimi ułanami. Początkowo nosili nazwę „Towarzysze” lub „Lansjerzy”, ale w 1808 roku nazwę ujednolicono do „Ulanenregiment”. Ułani byli rekrutowani głównie spośród chłopów i drobnej szlachty, z terenów, gdzie tradycje kawaleryjskie były silne m.in. ze Śląska, Wielkopolski i Pomorza. 

Pułki ułańskie w pruskiej kawalerii, znane z manewrowości i umiejętności walki wręcz oraz efektywnego wykorzystania broni palnej i lanc, zdolne do skutecznego działania zarówno w ofensywie, jak i defensywie, uczyniło je jednymi z najbardziej wszechstronnych jednostek kawalerii pruskiej armii, co niejednokrotnie przyczyniło się do sukcesów Prus w końcowej fazie wojen napoleońskich, zwłaszcza w kampanii 1813 roku w krajach niemieckich. Brali udział w bitwach pod Lipskiem (1813) i pod Waterloo (1815). 

Po wojnach napoleońskich z istniejących jednostek kawalerii utworzono Pułk Ułanów Gwardii (Garde-Ulanen-Regiment), a następnie pułki ułanów od 4 do 8. Pułk Ułanów Gwardii został w 1821 roku przeformowany na Pułk Kirasjerów Gwardii (Garde-Kürassier-Regiment). Z kadrowych szwadronów gwardii Landwehry utworzono w 1851 roku 1 i 2 Pułk Ułanów Gwardii. Podczas reorganizacji w 1860 roku utworzono 3 Pułk Ułanów Gwardii i cztery nowe liniowe pułki ułanów od 9 do 12. 

 

PCT

 

 

Fot. Archiwum… zbiór własny. 

 

Bibliografia i źródła… 

 

• Ortenburg, Georg, i Ingo Prömper. Preussisch-deutsche Uniformen von 1640-1918. München: Orbis-Verlag, 1991.