Klosterdorf…

Po walkach pod Gorodokiem nad Newą i Siniawinem w styczniu 1943 roku, prowadzonych w ramach drugiej bitwy nad jeziorem Ładoga, radzieckiej operacji „Iskra”, wyczerpane oddziały 96 Dywizji Piechoty (96. Infanterie-Division) generała porucznika Ferdinanda Noeldechena zostały przerzucone na spokojniejszy odcinek frontu na zachodnim skraju włamania Pogostje. Jednakże spokój nie trwał długo, gdyż 10 lutego na mocno przetrzebione oddział dywizji spadło nieprzyjacielskie natarcie, prowadzone w ramach nowej radzieckiej operacji zaczepnej „Gwiazda Polarna”, gdzie przy użyciu czołgów i wspierającej je piechocie dokonano wyłomu w linach niemieckich, dochodząc do wyłożonej okrąglakami drogi, położonej na południowy zachód od ruin dawnego klasztoru Makarjewskaja Pustyn. Jego ruiny znajdują się na piaszczystym cyplu na wrzosowisku i zostały przekształcone w punkt oporu, nazwany na niemieckich mapach „Klosterdorf”.

 

[Fot. 01]

 

Niemiecka główna linia obrony (Hauptkampflinie) ze względu na specyfikę bardzo trudnego... bagienno-lesistego terenu, gdzie nie można było wykopać klasycznych okopów, poza piaszczystymi wzgórzami, przypominała z wyglądu Limes z czasów rzymskich, umocnień granicznych wznoszonych na krańcach imperium, zbudowana głównie z palisad, składających się z dwóch ścian, ustawionych równolegle w stylu blokhauzu i wypełnionych ziemią. Palisady ciągnęły się setki metrów i były wzmacniane poprzez wysunięte stanowiska bojowe, z których można było prowadzić ogień flancujący do zbliżającego się przeciwnika. Miejsca i odcinki, na których nie można było postawić palisady, zasłaniano trzciną, gałęziami lub małymi świerkami. 

 

[Mapa 01]

 

Operacja „Iskra” Armii Czerwone, zapisana w niemieckiej historiografii jako druga bitwa nad jeziorem Ładoga, przeprowadzona w daniach 12-30 stycznia 1943 rok siłami dwóch radzieckich frontów; Leningradzkiego i Wołchowskiego, doprowadziła do lądowej deblokady miasta nad Newą i utworzenia korytarza (szerokości 8-10 km) na 16-kilometrowym odcinku dzielącym dwa radzieckie fronty. Dobrze ufortyfikowany niemiecki klin, nazwany szyjką butelki „Flaszenhals”, między rosyjskimi frontami, obsadzały siły XXVI Korpusu Armijnego generała piechoty Carla Hilperta 18 Armii, gdzie w ramach wsparcia walczącej pod Gorodokiem 170 Dywizji Piechoty rzucono cześć odwodowej, będącej w rezerwie, 96 Dywizji Piechoty spod Mgi. Po sukcesie operacji deblokady Leningradu Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej, idąc za ciosem, przystąpiła do realizacji operacji „Gwiazda Polarna” przeprowadzonej w dniach 10-28 lutego 1943 roku siłami Frontów Leningradzkiego i Wołchowskiego. Operacja toseńsko-migieńska będące częścią nowej radzieckiej ofensywy, przeprowadzono siłami 55 Armii (Front Leningradzki) uderzającej z Krasnego Boru w kierunku Tosny i 54 Armii (Front Wołchowski) wychodzącej z rejonu Smeredyni przez Szapki w kierunku Tosny. Uderzające armie ze wschodu i północnego zachodu, tworząc kleszcze, miały zamknąć siły niemieckie w rejonie Mgi i Siniawina. W tym samym czasie siły 67 Armii (Front Leningradzki) i 2 Armii Uderzeniowej (Front Wołchowski) miały kontynuować z północy ofensywę w kierunku Mgi. 10 lutego z tzw. występu Pogostje na północ od Smeredyni i rzeki Tigoda, weszła do działania 54 Armia generała Suchomlina dążąca do przerwania linii kolejowej na południe od Tosny. Radzieckie siły uderzyły na odcinek broniony przez mocno przetrzebioną w styczniowych walkach pod Gorodokiem i Siniawinem 96 Dywizje Piechoty XXVIII Korpusu Armijnego sąsiadującą z lewej z 69 Dywizja Piechoty, a z prawej 132 Dywizją Piechoty generała porucznika Fritza Lindemanna. Armia Suchomlina mimo zaangażowania tak znacznych sił, czterech dywizji i trzech brygad strzeleckich oraz brygady pancernej, w ciągu trzech dni walk zdołała zająć jedynie 4 kilometry terenu na odcinku frontu o długości 5 kilometrów. 

 

[Mapa 02]

 

Pod Kolsterdorfem wyczerpane niemieckie oddziały zdołały ograniczyć dalsze włamanie przeciwnika, jednak do 13 lutego Sowieci zdołali utrzymać pozycje wzdłuż drogi utwardzonej okrąglakami. W czasie następnych dni przecięli drogę, umacniając świeżo zdobyty teren. Podjęte działania 16 i 17 lutego w celu załatania wyrwy w obronie, zakończyły się niepowodzeniem. Czerwonoarmistom udało się odeprzeć wszystkie ataki aż do 18 lutego 1943 roku, kiedy to pododdziały 96 Dywizji Piechoty zdołały odblokować drogę i we współdziałaniu z oddziałami urzutowanej na prawo 132 Dywizja Piechoty, odbić wcześniej utracone pozycje 6 baterii 132 Pułku Artylerii. 

 

[Fot. 02]

 

Pokrótce przedstawiony powyżej rys historyczny wydarzeń, jakie miały miejsce w tych krwawych zimowych miesiącach, stycznia i lutego 1943 roku, które były tak naprawdę tłem setek tysięcy ludzi, zaangażowanych po obu stronach frontu, wplątanych w polityczne machinacje wojennych tryb walczących totalitaryzmów, stanowiące jedynie mały wycinek tego, co działo się na całym froncie wschodnim. 

 

[Fot. 03]

 

„Zosotncie ze Bogem 

a jutro to jest 

czwortek rano 

o 7 wyjrzczomy 

Ze Bogem” 

 

Erich Paul Szczotka (Schczotka) ur. 30 listopada 1920 roku w Piasku, ówczesnym Sandau, w powiecie pszczyńskim (Kreis Pless, O./S.) na Górnym Śląsku, syn Zofii (z d. Widłok) i Johana Szczotka, siedem lat starszy kuzyn mojej babki Rozalii Tomczyk (z d. Widłok), tak opisał jedną z wielu pozostawionych po sobie fotografii, nadesłaną do domu, informując rodziców o wyjeździe na front.

 

[Dok. 01]

 

Gefreiter Schczotka jako żołnierz szwadronu kolarzy (Radfahr-Schwadron) 196 Batalionu Szybkiego (Schnelle Abteilung 196) 96 Dywizji Piechoty poległ ugodzony odłamkiem granatu moździerzowego w serce 16 lutego 1943 roku 1 km na południe od Klosterdorfu (ok. 20 km na północy wschód od Lubania) podczas walk z Sowieckim włamaniem (przybliżonym wyżej) na zachodnim skraju wybrzuszenia Pogostje. Pochowany pierwotnie na niemieckim cmentarzu (Heldenfriedhof) w Nowince, położonym ok. 13 km na północ od Lubania. Identyfikował się znakiem tożsamości (Erkennungsmarke) nr 355 (4.M.G.Ers.Kp.590) kompani karabinów maszynowych 590 Zapasowego Bataliony Piechoty (Infanterie-Ersatz-Bataillon 590) z Hameln w Dolnej Saksonii w XI Okręgu Wojskowym (Wehrkreis XI). Według informacji ze strony Niemieckiego Ludowego Związku Opieki nad Grobami Wojennymi (Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.) szczątki Ericha są prawdopodobnie pochowane wśród nieznanych żołnierzy na Niemieckim Cmentarzu Wojennym w Sologubowce, położonym ok. 70 km na południowy wschód od Petersburga w Rosji. Pomimo wysiłków poniesionych podczas prac nad ponownym pochówkiem, nie udało się go zidentyfikować. 

 

PCT 

 

 

Foto…

 

• [Dok. 01] Skan karty z rejestru strat i meldunków grobowych WASt (Schczotka Erich) - przód.
  

• [Fot. 01] Kajś miyndzy Newom a Wołchowym we Rusyji... Erich, synek z Piosku (data i miejsce fotografii nieznane). Fot. Archiwum rodzinne... zbiór własny.
  

• [Fot. 02] Niemiecki cmentarz wojenny w Sologubowce został założony w latach 90. XX wieku, na którym pochowano szczątki 35 348 tysięcy (stan na 2015 rok) poległych niemieckich żołnierzy w walkach pod Leningradem. Cmentarz położony jest ok. 10 km na południowy wschód od Mgi w obwodzie leningradzkim i ok. 70 km od Sankt Petersburga w Rosji. W lewym górnym rogu fotografii widoczna Rosyjska Cerkiew Prawosławna, konsekrowana w 1851 roku. Piwnice cerkwi w czasie walk służyły jako szpital polowy dla niemieckich żołnierzy. Zniszczona cerkiew została odnowiona i przekazana rosyjskiej wspólnocie w 2003 roku. Fot. źr. wikipedia.
  

• [Fot. 03] Erich (u dołu drugi z prawej) na pamiątkowej fotografii… na odwrocie krótka notatka, informacja do rodziców „Zosotncie ze Bogem a jutro to jest czwortek rano o 7 wyjrzczomy Ze Bogem” (data i miejsce fotografii nieznane). Fot. Archiwum rodzinne... zbiór własny.
  

• [Mapa 01] Fragment niemieckiej mapy topograficznej Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (Oberkommando des Herres) i Sztabu Generalnego (Generalstab des Heeres) w skali 1:300 000 „Deutsche Heereskarte”, pochodzący z arkusza o numerze W 60 Szlisselburg (Blatt Nr. W 60 Szlüsselburg) z 1943 roku. Źr. Archiwum map WIG.
  

• [Mapa 02] Położenie wojsk 18 Armii generała pułkownika Georga Lindemanna, Grupy Armii „Północ” (Heeresgruppe Nord), między Newą a Wołchowem, datowane na 2 stycznia 1943 roku. Szyjkę butelki „Flaszenhals”, między rosyjskimi frontami, obsadzały siły XXVI Korpusu Armijnego generała piechoty Carla Hilperta. 96 Dywizji Piechoty, będąca wówczas w rezerwie, została rzucona pod Gorodok w styczniowych walkach, w ramach wsparcia walczącej nad Newą 170 Dywizji Piechoty.
  

Bibliografia i źródła…

 

• Bidermann, Gottlob H. W śmiertelnym boju. Gdańsk: Wydawnictw Finna, 2022.
• Glantz, David M. Leningrad. Nowe światło na straszliwe 900 dni. Warszawa: Wydawnictwo Buchmann, 2011.
• Stachow, Hasso G. Tragödie an der Newa. Der Kampf um Leningrad 1941-1944. München: Herbig Verlag, 2001.
  

• „Gräbersuche-Online”. Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e. V. | Gemeinsam für den Frieden. www.volksbund.de.
• „Kartei der Verlust- und Grabmeldungen gefallener deutscher Soldaten 1939-1945 (-1948)”. Bundesarchiv B 563-2 Kartei. Deutsches Bundesarchiv, Berlin. www.bundesarchiv.de.
• „Lexikon der Wehrmacht”. Lexikon der Wehrmacht. www.lexikon-der-wehrmacht.de.