Szarża brygady von Colomba pod Poupry…

Bitwa pod Loigny-Poupry była jedną z wielu zapomnianych dziś starć wojny francusko-pruskiej, zapisana w annałach historii i pracach traktujących o konflikcie z lat 70. XIX wieku, nie byłaby niczym szczególnym, gdyby jej przebieg nie zostałby tak szczególnie udokumentowany w oficjalnej historii Śląskiego Pułku Ułanów Nr 2 (Schlesischen Ulanen-Regiments Nr. 2), nazwanego w 1884 roku na cześć generała porucznika Nikolausa Andreasa von Katzlera, który poległ w czasie wojny siedmioletniej 1760 roku „pułkiem im. von Katzlera” – Ulanen-Regiment von Katzler (Schlesisches) Nr. 2. Zapomniany dziś Szwadron tego śląskiego pułku pruskiej kawalerii (2 a od 1894 roku 1), nieprzerwanie przez sto lat od 1819 roku stacjonował w Pszczynie w kompleksie koszarowym przy dzisiejszej ul. Kopernika, w których aktualnie mieści się centrum handlowe „Koszary Ułańskie” i szkoła zawodowa bardziej znana jako „Samochodówka”.

 

[Fot. 01]

 

Tło wydarzeń…

 

Po rozgromieniu Armii marszałka MacMachona pod Sedanem (1-2 września) i upadku Cesarstwa... Francuzi 4 wrzenia 1870 roku proklamują powstanie III Republiki z Rządem Obrony Narodowej, na której czele staną tymczasowy prezydent generał Louis Trochu, przystępując do organizowania i wzmacniania obrony stolicy. Kiedy armie Moltkego, siły pruskie i ich sojuszników, maszerowały bez oporu... paryżanie kopali. Do 19 września podchodzącym od północy i południa pruskim armią udało się domknąć okrążenie wokoło Paryża, rozpoczynając tym samym oblężenie miasta, które trwało do 28 stycznia 1871 roku. Gdy nie udało się zmusić Francuzów do kapitulacji po zwycięstwach pod Sedanem i Metzem (27 października), Moltke dążył do zniszczenia francuskich armii organizujących się wokół Orleanu, które miły przyjść z pomocą oblężonemu Paryżowi. W tym celu wydzielił I Korpus Bawarski generała von der Tanna wzmocniony pruską dywizją piechoty i dwiema kawalerii (w sile ok. 50 tys.), aby przetrząsnąć okolice aż po Loarę w celu zniszczenia sił francuskich. Po początkowych sukcesach i zajęciu Orleanu... osamotnione Armee Abteilung von der Tanna po przegranej bitwie pod Coulmiers (9 listopada), wobec przeważających liczebnie sił francuskich, wycofuje się na północ, tracąc również Orlean. Po niepowodzeniach i utracie dotychczasowych zdobyczy Moltke podporządkowuje I Korpus Bawarski nowej Armee Abteilung, wzmocnionej dużymi siłami spod Metzu, pod dowództwem wielkiego księcia Meklemburgii i Schwerinu Fryderyka Franciszka II. Siły te w sile ok. 150 tys. obejmowały wspomniany korpus bawarski von der Tanna oraz III, IX, X korpus i dywizję kawalerii z 2 Armii, otrzymały rozkaz przechwycenia i zniszczenia francuskich sił zmierzających ku Paryżowi. Na wieść o nowych posiłkach spod Metzu... ponaglany przez dysydentów generał d'Aurelle, dowódca nowo utworzonej Armii Loary, rozpoczyna ofensywę końcem listopada, atakując najdalej wysunięte na południe pruskie brygady X Korpusu pod Beaune-la-Rolande (28 listopada), gdzie wobec przytłaczającej przewagi Francuzów, 9 tys. niemieckich żołnierzy udało się odeprzeć atak 60 tys. Francuzów, zadając im przy tym poważne straty (8 tys. zabitych i rannych). Niedaleko na północ od Orleanu pomaszerował XVI Korpus generała Chanzy, aby zaatakować najdalej wysunięte na południe jednostki Armee Abteilung wielkiego księcia Fryderyka pod Loigny 2 grudnia...

 

[Mapa 01]

 

Zmagania francusko-pruskie pod Loigny-Poupry…

 

Rozpoznanie z poprzedniego wieczoru ujawniło obecność sił francuskiego XV Korpusu na kierunku Artenay. Te informacje wraz z atakiem z poprzedniego dnia przeciwko I Korpusowi von der Tanna, sprawiły, że kwatera główna wielkiego księcia Fryderyka przewidywała zbliżającą się ofensywę. I Korpus Bawarski otrzymał rozkaz, aby być gotowym rano 2 grudnia pod Loigny z 4 Dywizja Kawalerii na prawym skrzydle, podczas gdy dywizje... 17 w Santilly i 22 w Tivernon miały pozostać na miejscu, oczekując na dalsze rozkazy. Szczegółowe meldunki z nocy ujawniły znaczne siły wroga na prawym skrzydle Armee Abteilung wielkiego księcia, w związku z tym postanowił skoncentrować swoje siły na linii Lumenu – Loigny. I Korpus von der Tanna na północny wschód od Loigny... podczas gdy 17 Dywizja miała nacierać na Lumeau, a 22 Dywizja na Baigneau. 3 Brygada Kawalerii von Colomba została oddana pod dowództwo 22 Dywizji generała majora von Witticha, a pozostałe dwie brygady (4 i 5) 2 Dywizji Kawalerii miały zabezpieczać drogę Paryż – Orlean i ubezpieczać prawą flankę 4 Dywizji Kawalerii.

Pierwszy francuski atak nie powiódł się z powodu kontrataku Bawarczyków z 3 brygady korpusu von der Tanna, ale z powodu braku wsparcia nie była w stanie wykorzystać uzyskanej przewagi. Pięć bawarskich batalionów odparło trzy próby zdobycia Château Goury, utrzymując ten ważny punkt aż do nadejścia sił pruskiej 17 Dywizji (17. Division), obracając się frontem na prawo od Lumeau, powstrzymując siły Francuzów (XVI Korpus) wzmocnionych przez wydzielone siły z XVII Korpusu i szturmem zdobywając Loigny. Ostatecznie zmuszając przeciwnika do ustąpienia z pola i odrzucają go aż do Terminiers i Gommiers przez siły 4 Dywizji Kawalerii.

Do południa Francuzi zmobilizowali również dwie dywizje piechoty (3 i 2) XV Korpusu rozmieszczone na wschód od Artenay. Osiem do dziesięciu francuskich batalionów skierowało swoje natarcie na północ i północny zachód w stronę lewego skrzydła sił wielkiego księcia Fryderyka przez Poupry. Zadaniem pruskiej 22 Dywizji (22. Division) von Witticha wraz z przydzieloną 3 Brygadą Kawalerii generała majora von Colomba (w której skład wchodził Śląski Pułk Ułanów Nr 2), było zablokowanie i uniemożliwienie dalszego natarcia Francuzów przez Poupry.

Około godziny 12:00 w południe 2 grudnia rozgorzały walki piechoty pod Poupry. 95 pułk 43 Brygady Piechoty 22 Dywizji jako pierwszy wkroczył do bitwy, zajmując wschodni skraj wioski i zalesiony teren na północ od niej. Aby odeprzeć powtarzające się francuskie ataki 3 dywizji XV Korpusu, 32 Pułk Piechoty tej samej brygady został również wprowadzony do akcji. Tymczasem generał d'Aurelle wydał rozkaz natychmiastowego ataku francuskiej 2 Dywizji XV Korpusu. W odpowiedzi generał von Wittich, wydał rozkaz 94 pułkowi niedawno przybyłej 44 Brygady Piechoty, aby wkroczył na zalesione tereny w pobliżu Poupry, a 83 Pułkowi Piechoty tejże brygady, aby wkroczył do samej miejscowości.

W obliczu ogromnej francuskiej przewagi dywizja von Witticha stanęła w obliczu trudnej sytuacji, kosztem ogromnego poświęcenia pułkom 22 Dywizji udało się zmusić francuskie tyraliery do opuszczenia pozycji i utrzymać Poupry. Dzięki nowym rezerwą wprowadzanym do walki Francuzom udało się jednak zająć dwa zalesione obszary na północny wschód od Poupry. Około godziny 15:00 bitwa osiągnęła swój punkt kulminacyjny, gdyby zamiar Francuzów obejścia dużym łukiem pozycji dywizji i zajęcia jej tyłów stałe się faktem, utrzymanie Poupry nie byłoby już możliwe, a sama dywizji byłaby zmuszona do cofnięcia się na tyły 17 Dywizji zaangażowanej w walkach pod Loigny. „Nie było czasu na refleksję!” Dlatego należało powstrzymać rozpoczęty atak i wycofać piechotę. Generał major von Colomb, dowódca 3 Brygady Kawalerii wydał krótki rozkaz do koncentrycznego ataku…

 

[Fot. 02]

 

Brygada von Colomba pod Poupry…

 

W mroźny poranek 2 grudnia o godzenie 7:45 śląski pułk ułanów, dowodzony przez podpułkownika Rode, był gotów w pobliżu Tivernon z trzema szwadronami, 1 szwadron był przydzielony do osłony kolumny zaopatrzeniowej dywizji, a jeden z plutonów 2 szwadronu pozostał na pikicie przed Château Gaillard na rozkaz wyższego dowództwa.
3 Brygada Kawalerii generała majora Enno von Colomba, w której skład wchodził Śląski Pułk Ułanów Nr 2 i Przyboczny Pułk Kirasjerów (Śląski) Nr 1, podlegała rozkazom generała majora von Witticha, dowódcy 22 Dywizji, gdzie otrzymała rozkaz śledzenia postępów dywizji. 

Natarcie brygady rozpoczęło się o godzinie 8:00 przez Santilly w kierunku południowo-zachodnim, 4 szwadron śląskiego pułku ułanów został detaszowany jako osłona lewego skrzydła. Po dotarciu do Baigneauru generał von Colomb otrzymał rozkaz zabezpieczenia lewego skrzydła i jego obserwacji. Ślaski pułk ułanów objął awangardę i poprowadził brygadę na wschód od Baigneauru, aby zająć pozycję na zachód od szosy Chartres – Artenay w pobliżu Dambron, a 4 szwadron ułanów porucznika von Rudolphi został wysłany na wschód od drogi, aby obserwować Artenay.

 

[Mapa 02]

 

Szarża śląskich ułanów…

 

Pułki brygady na rozkaz dowódcy przystąpiły do koncentrycznego ataku... przyboczny pułk kirasjerów posuwał się w linii prostej w prawo, natomiast pułk ułanów przesunoł się dalej w lewo, a następnie skręcił frontem w prawo. Formując rozproszone plutony szwadronów w kolumny, pułki kłusują do przodu, po przebyciu stu kroków, wrogie tyraliery zatrzymują swój marsz, otwierając szybki ogień do zbliżającej się kawalerii. Aby pokonać dystans dalekosiężnego Chassepota, rozbrzmiał sygnał do galopu, po którym nastąpiło rozmieszczenie... biegnąc szybko przez zamarznięte pole z lancami przeciw wrogowi, ułani z okrzykiem hurra doskakują na odległość dwóch kroków od francuskiej piechoty. Zdezorientowani piechurzy rozbiegli się i częściowo wrócili do dwóch małych zalesionych obszarów, z których przybili, otwierając tam ponownie ogień. Ułani nie mogli interweniować swoją białą bronią, gdyż ograniczał ich las. Przytłoczeni szybkim ogniem francuskiej piechoty, zawrócili i wycofali się na odległość 800 metrów od lasu. Francuski atak został rozbity i nie mógł posuwać się dalej, tym samym zamierzony manewr oskrzydlający nie mógł zostać wykonany, a pruska piechota 44 Brygady zyskała czas na przegrupowanie. Cel ataku został osiągnięty.

 

[Fot. 03]

W ataku brał udział tylko 2 i 3 szwadron śląskiego pułku ułanów. 2 szwadronem dowodził podporucznik Brinckmann w zastępstwo za rotmistrza von Jerina, który musiał udać się do szpitala, w samym ataku wzięły udział tylko trzy plutony: pierwszym dowodził podporucznik Graf zu Stolberg-Wernigerode, drugim podporucznik rezerwy Müller, a trzecim sergeant Jochemczik; czwarty był na wysuniętym posterunku w Château Gaillard. 3 szwadronem dowodził porucznik von Rochow, który został postrzelony w szyję podczas ataku (zmarł w szpitalu w Janville w nocy z 14 na 15 grudnia). W ataku poległ także sergeant Karl Soffner z 2 szwadronu, postrzelony w klatkę piersiową i został ciężko ranny ułan Anton Pach z tego samego szwadronu.

Z nadejściem ciemności walki pod Poupry zdawały się stopniowo przycichać... ponieważ wróg ponownie próbował okrążyć lewe skrzydło, generał von Wittich wydał rozkaz ponownego ataku. Francuzi dotarli do północnej części lasu Poupry z zamiarem zmuszenia obrońców z 94 pułk i 2 batalionu 95 Pułku Piechoty do wycofania się z tego miejsca. Jednakże te cztery bataliony, wspierane przez dwa bataliony 83 Pułku Piechoty będące w rezerwie, zdołały wyprzeć francuską piechotę do dwóch mniejszych zalesionych obszarów na wschodzie. 

Około godziny 17:00 zgodnie z rozkazami brygada von Colomba pokłusowała w stronę pasa rozdzielającego zalesienia pod Poupry. Do pułku ułanów dołączył 4 szwadron, będący do te pory w osłonie lewego skrzydła, a w awangardzie prowadzili podporucznicy Freiherr von Stosch i Viktor von Jerin. 

Sześć szwadronów brygady zostało przywitanych ogniem francuskiej piechoty z północnych krawędzi obu obszarów leśnych, ponieważ nie można było nacierać zwartym frontem, gdyż Francuzi również wycofali się do lasu, brygada wycofała się o ok. 300 metrów i ustawiła frontem, gotowa do ponownego atak. Ułanom wespół ze śląskimi kirasjerami, udało się szybko wkroczyć na bezpośredni zasięg ognia francuskiej piechoty, uniemożliwiając tym samym wielokrotne próby oskrzydlenia lewej flanki niemieckich pozycji. Francuzi zaniechali dalszych prób ataków... opuścili las i wycofali się do Artenay. Tak zakończyła się bitwa z udziałem śląskich ułanów pod Poupry.

 

[Fot. 04]

 

Straty śląskiego pułku ułanów w bitwie pod Poupry…

 

2 szwadron

Sergeant Karl Soffner, poległ (postrzał w klatkę piersiową). 

Trębacz Franz Kleinert, lekko ranny (skręcony prawy nadgarstek), pozostał w szwadronie. 

Starszy szeregowy Franz Holzbrecher, ciężko ranny (postrzał w szyję), zmarł z powodu odniesionej rany 10 grudnia w szpitalu w Toury. 

Ułan Anton Pach, poległ (postrzał w klatkę piersiową). 

Ułan Gustav Schönfeld, ciężko ranny (postrzał w prawe ramię) szpitala w Toury. 

Ułan Bernhard Przibilla, ciężko ranny (postrzał w lewe ramię) szpitala w Toury. 

Ułan Ignaz Troska, lekko ranny (postrzał w lewe ramię), pozostał w szwadronie. 

 

Konie… 12 zabitych, 6 rannych, 2 zaginione. 

3 szwadron

Porucznik Leopold von Rochow, ciężko ranny (postrzał w szyję), zmarł z powodu odniesionej rany w nocy z 14 na 15 grudnia w szpitalu w Janville. 

Kapral Anton Wieder, ciężko ranny (postrzał w prawą stopę) szpitala w Toury. 

Kapral Albert Gräupner, ciężko ranny (postrzał w lewą dolną część nogi) szpitala w Toury. 

Ułan Karl Wiesner, ciężko ranny (postrzał w lewą dolną część nogi) szpitala w Toury. 

Ułan Florian Zobik, lekko ranny (kontuzja lewej nogi), pozostał w szwadronie. 

Ułan Franz Morzinek, lekko ranny (kontuzja prawej dolnej nogi) szpitala w Toury. 

 

Konie… 5 rannych, 3 zaginione. 

4 szwadron

Kapral Johann Plonka, ciężko ranny (postrzła w klatkę piersiową), szpitala w Toury. 

 

Konie… 13 zabitych (jako że 4 szwadron nie brał udziału w pierwszym ataku, duże straty koni wynikają z faktu, że szwadron ten poniósł już straty w ciągu dnia, przybył na placówkę wieczorem z dwoma plutonami i stracił kilka koni podczas wysłanych patroli). 

 

PCT 

 

 

Foto…

• [Fot. 01] Jedenastu Ułanów w Loigny „Die Elfer Ulanen bei Loigny”, epizod z bitwy pod Loiginy-Poupry z 2 grudnia 1870 roku. Rysunek autorstwa Carla Becker z 1912 roku. Źródło internet.

• [Fot. 02] Śląscy kirasjerzy pod Poupry 2 grudnia 1870 roku „Die I. Kürassiere bei Poupry (Orleans) 2. Dezember 1870”, autorstwa Richarda Knötel z 1900 roku. Źródło internet.
   
• [Fot. 03] Epizod z bitwy pod Loigny-Poupry. Rysunek autorstwa Richarda Knötel. Źr. Histoire générale de la guerre franco-allemande (1870-71), Lt-Colonel Rousset, wydanie Tallandier z 1911 roku.
   
• [Fot. 04] Wachmistrz w stanie spoczynku Albert Schmack (1834-1915), ułan 2 szwadronu Śląskiego Pułku Ułanów im. von Katzlera Nr 2, weteran wojny francusko-pruskiej 1870-1871 i rycerz Krzyża Żelaznego 2 klasy (Eisernes Kreuz 2. Klasse) nadanego 20 lipca 1871 roku. Za udział w ataku kawalerii pod Poupry 2 grudnia 1870 roku jako najstarszy wachmistrz pułku, biorący udział w ataku, odznaczony 24 grudnia tego roku przez wielkiego księcia Meklemburgii i Schwerinu Fryderyka Franciszka II Krzyżem Zasługi Wojskowej Meklemburgii 2 klasy (Mecklenburgischen Militär-Verdinstkreuz 2. Klasse). Pochowany na cmentarzu Wszystkich Świętych w Pszczynie. Na zdjęciu grobowiec rodziny Schmack, fot. maj 2024 rok. 
  

• [Mapa 01] Położenie wojsk walczących stron w przededniu bitwy pod Loiginy-Poupry 2 grudnia 1870 roku. Czarnym kolorem naniesiono związki niemieckiej grupy operacyjnej (Armee Abteilung) wielkiego księcia Meklemburgii i Schwerinu Fryderyka Franciszka II, czerwonym związki francuskiej Armii Loary generała Louis d'Aurelle de Paladines. Źródło nieznane.

• [Mapa 02] Oryginalny szkic ataku 3 Brygady Kawalerii generała von Colomba pod Poupry 2 grudnia 1870 roku, którego przebieg jest opisany w popełnionym tekście. W celu nakreślenia ogólnej sytuacji i przedstawienia porządku bitewnego, naniosłem kolorami pozycje i nazwy związków zaangażowanych w bitwie. Niebieskim pozycje i związki pruskiej 22 Dywizji generała von Witticha i Brygady von Colomba, podporządkowanej bezpośrednio dywizji von Witticha. Czerwonym natomiast pozycje francuskiej 3 Dywizji XV Korpusu generała Martin des Pallières, podległego Armii Loary generała Louis d'Aurelle. Źr. „Fünfundzwanzig Jahre 1857-1882 des Schlesischen Ulanen-Regiments Nr. 2, als Fortsetzung der Regiments-Geschichte”, s. 155.
  

Bibliografia i źródła…

• Wawro, Geoffrey. Wojna francusko-pruska. Niemieckie zwycięstwo nad Francją w latach 1870-1871. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2019.
• Weißbrodt, Franz. Fünfundzwanzig Jahre 1857-1882 des Schlesischen Ulanen-Regiments Nr. 2, als Fortsetzung der Regiments-Geschichte. Berlin: Verlag Mittler, 1884.