Bitwa nad kanałem Ypres...

„Miałem okazję doświadczyć obecnej kampanii w Polsce i na Zachodzie. Odznaczenie Krzyżem Rycerskim [za osobiste zaangażowanie w walkach nad kanałem Ypres koło Zellebeke oraz za doprowadzenie żołnierzy swojego batalionu na przedmieścia Dunkierki, przyp. aut.] zawdzięczam przede wszystkim poległym i rannym towarzyszom, oraz odwadze mojego batalionu” pisał na łamach pszczyńskiego periodyku z epoki „Heimatkalender Pless” z 1942 roku awansowany pośmiertnie generał major Bruno Chrobek. 

 

[Fot. 01]

 

Bitwa nad kanałem Ypres, stoczona w dniach miedzy 26 a 29 maja 1940 roku, miła niezwykle istotny wpływa na przebieg bitwy o Flandrię. W wyniku ciągłych, ciężkich walk siły belgijskie walczące na wschód od kanału zostały rozbite, co zmusiło siły brytyjskie do ucieczki z Lille i zajęcia wyrwy we froncie. Utrzymanie linii kanału Ypres-Comines, nieustannie atakowanego przez trzy niemieckie dywizje, pomimo poniesionych dużych strat, okazało się dla Brytyjczyków sukcesem. Niemcom nie udało się odciąć korytarza, którym uszło większość sił Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego w kierunku Dunkierki. 

 

[Mapa] Niedoskonała, ale za to epokowa mapa, prezentująca kierunki działań zaangażowanych związków taktycznych w walkach nad kanałem Ypres w maju 1940 roku. W celu nakreślenia ogólnej sytuacji i przedstawienia porządku bitewnego naniosłem niebieskim kolorem nazwy związków, których ówczesna cenzura nie mogła uwzględnić w niniejszej publikacji. Główną osią prezentowanej mapy jest 18 Dywizja Piechoty (18. ID) generała Cranza, której pułki rozmieszczono od lewej do prawej w następującej kolejności: 54 Pułk Piechoty (IR 54) pułkownika Hermanna Recknagela, 30 Pułk Piechoty (IR 30) pułkownika Wernera von Erdmannsdorfa i 51 Pułk Piechoty (IR 51) generała majora Wilhelma Bohnstedta. Na prawo od 18 dywizji nacierała 14 Dywizja Piechoty (14. ID) XI Korpusu Armijnego, na lewo zaś urzutowano 31 dywizje (31. ID) w centrum i 61 Dywizja Piechoty (61. ID) na południu z IV Korpusu Armijnego (IV. Armeekorps) generała von Schwedlera. Kolorem czerwonym naniosłem rozmieszczenie brytyjskich związków operacyjnych 5 Dywizji (5th Division) generała majora Harolda Franklyna, 17, 13 i 143 Brygadę Piechoty. Źr. Unser Weg zum Meer. Kriegserlebnisse einer Deutschen Infanterie-Division, s. 109.

 

Droga do Dunkierki... obrona kanału Ypres-Comines 

 

Po okresie „Sitzkriegu” na zachodzie Niemcy wprowadzają w życie „Plan Żółty” (Fall Gelb) i 10 maja 1940 roku naruszając neutralność krajów Beneluksu... Belgii, Holandii i Luksemburga atakują Francję. Po dwóch tygodniach walk od rozpoczęcia niemieckiej ofensywy sytuacja wojsk brytyjskich i francuskich w Belgii i północnej Francji stała się tak dramatyczna, że brytyjskie dowództwo zdecydowało ewakuować Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (British Expeditionary Force), dowodzony przez marszałka polnego Lorda Gorota, przez Dunkierkę. Aby jednak siły te mogły dotrzeć do wyznaczonego miejsca ewakuacji, konieczne było utrzymanie otwartego korytarza do portu i plaż Dunkierki. Podstawę korytarza trzymali Francuzi, zachód był kontrolowany przez Brytyjczyków za pomocą sieci umocnionych punktów, a na wschodzie linia obronna utworzona została wzdłuż kanału Ypres-Comines. Zadanie obrony linii kanału otrzymała brytyjska 5 Dywizja Piechoty (5th Division), dowodzona przez generała majora Harolda Franklyna, która zajęła pozycje 26 maja 1940 roku. 

 

[Fot. 02]

 

Nieukończony kanał, którego budowę rozpoczęto pod koniec XIX wieku, był po prostu porośniętym trzciną zagłębieniem terenu, otoczonym niskim nasypem, który nie stanowił poważnej przeszkody dla nacierających wojsk. Po wschodniej stronie kanału, na większej jego długości, równolegle do niego biegła linia kolejowa, ale w Hollebeke kanał skręcił na zachód, przez co brytyjska obrona opierała się tylko na linii kolejowej. Siły przewidziane do obrony na odcinku kanału i linii kolejowej nie były wystarczające wobec przygniatającej przewagi nacierających ze wschodu dywizji niemieckich należących do IV Korpus Armijnego (IV. Armeekorps) generała von Schwedlera. Poważnym atutem obrońców, który spowalniał postępy przeciwnika i rozbijał niemieckie ataki, były położone na zachód od Ypres wzgórza Messines, umożliwiające doskonały wgląd w pozycje niemieckie oraz prowadzenie celnego ognia z rozlokowanych tam znacznych sił brytyjskiej artylerii polowej. 

 

[Fot. 03]

 

26 maja Niemcy dokonując rozpoznania bojem, przystąpili do sondowania pozycji przeciwnika i szukania słabych punktów brytyjskiej obrony, gdzie następnego dnia 27 maja kierowano już główny impet skoordynowanych ataków, dokonując wyłomów wzdłuż całek linii obrony nieprzyjaciela. Na północy... w sektorze niemieckiej 18 Dywizji Piechoty (18. Infanterie-Division) generała Cranza, oddziały brytyjskich pułków 6 batalionu (6th) Seaforth Highlanders i 2 batalionu (2nd) Royal Scots Fusiliers z 17 Brygada Piechoty oraz 2 batalionu (2nd) Royal Inniskilling Fusiliers z 13 Brygady (13th Brigade), broniące linii kolejowej między Ypres i Hollebeke, zostały wyparte przez bataliony 30 i 54 Pułku Piechoty niemieckiej dywizji oraz 17 pułku z 31 Dywizji Piechoty, urzutowanej na lewo od 18 dywizji, o ponad milę na zachód od linii kolejowej na linie kanału. Na południu w sektorze niemieckiej 61 Dywizji Piechoty (61. Infanterie-Division) bataliony brytyjskich pułków Royal Warwickshire (7th & 8th Royal Warwickshire Regiment) oraz Oxfordshire and Buckinghamshire (1st Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry) z 143 Brygady zostały wyparte z pozycji, a wojska niemieckie rozpoczęły przenikanie doliną rzeki Kortekeer za linią kanału. 

 

[Fot. 04]

 

Po południu 27 maja groźba niemieckiego przełamania stała się nieunikniona. Sukces działań na tym odcinku pozwoliłby odciąć korytarz, którym wojska brytyjskie i francuskie podążały z południa w kierunku Dunkierki. Pomimo odwrotu na linie kanału, pozostawiona w tyle na Wzgórzu 60 pewna liczba Royal Scots Fusiliers wciąż stawiała zacięty opór niemieckim siłom. Było to jedno z miejsc, o które toczyły się najbardziej zacięte walki już podczas I wojny światowej, z solidnym betonowy bunkrem pamiętającym te czasy. W celu wyrwania Szkotów ze wzgórza przeprowadzono kontratak wsparty sekcję Bren Gun Carrier, wypychając Niemców z powrotem za linię kolejową i luzując ludzi na Wzgórzu 60. Późnym popołudniem mieszane siły brytyjskich pułków złożone z 2 batalionu Cameronians (2nd Cameronians) z 13 Brygady, 6 batalionu Black Watch (6th Black Watch, Royal Highland Regiment), 13/18 Pułku Królewskich Huzarów (13th/18th Royal Hussars) i Królewskich Inżynierów (Royal Engineers) rozpoczęły kontratak na południu w kierunku Comines. Drugi kontratak miał miejsce wieczorem tego samego dnia, na wschód od Messines, przeprowadzony siłami dwóch batalionów, 3 baonu z Pułku Grenadierów Gwardii (3rd Grenadier Guards) i 2 baonu z Pułk North Staffordshire (2nd North Staffordshire). Niemcy zostali wyparci do kanału, a linia została ustabilizowana. Krótko po północy 28 maja kapituluje rząd belgijski i całe północno-wschodnie skrzydło frontu, obsadzane przez siły belgijskie przestaje istnieć. Powstała luka, w którą weszło osiem niemieckich dywizji, wymusiła na Brytyjczykach przegrupowanie i zabezpieczenie wyrwy. Niemieckie ataki trwały nadal przez cały dzień 28 maja, lecz nie przyniosły żadnych większych efektów. W tym samym czasie ewakuacja z Dunkierki była już w toku. Wieczorem 28 maja oddziały brytyjskie rozpoczęły wycofywać się i kierować w stronę Dunkierki. 

 

PCT

 

 

Foto…

 

• [Fot. 01] Na jednej z niewielu odnalezionych przeze mnie fotografii, po prawej stronie w hełmie, uwieczniony został pszczynianin (plesser) generał major Bruno Chrobek, wtedy jeszcze jako major i dowódca I batalionu w 54 Pułku Piechoty (Infanterie-Regiment 54) z Głogowa (Glogau), który za osobiste zaangażowanie w walkach nad kanałem Ypres koło Zellebeke oraz za doprowadzenie swoich żołnierzy do pierwszych domów Dunkierki, prowadząc w boju kompanie swojego batalionu, został 4 lipca 1940 roku odznaczony Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego. Po lewej stronie, młodszy o rok (1886), urodzony w Chełmnie (Culm/Kulm) generał porucznik Friedrich-Carl Cranz, dowódca śląskiej 18 Dywizji Piechoty (18. Infanterie-Division), w której skład wchodził m.in. pułk piechoty z Głogowa.

  Fotografia pochodzi z książki poświęconej działaniom 18 Dywizji Piechoty w kampanii zachodniej roku 1940 „Unser Weg zum Meer. Kriegserlebnisse einer Deutschen Infanterie-Division” opracowaną przez oficera sztabu 18 dywizji majora Hansa-Georga von Altenstadta, późniejszego generała majora, opublikowaną przez wydawnictwo „Die Wehrmacht” w Berlinie w 1941 roku.
  

• [Fot. 02] Brytyjscy jeńcy wojenni, prawdopodobnie z Royal Scots Fusiliers, wyprowadzani z Pavilonu (domku myśliwskiego) na dziedziniec, zlokalizowanego w parku Palingbeke, gotowi do marszu na wschód. Źr. royalscotsfusiliers1940.com
  

• [Fot. 03] Groby niemieckich żołnierzy z 1 kompani I batalionu 17 pułku 31 Dywizji Piechoty na tle lasu i „Białego Domu”, zlokalizowanego w parku Palingbeke. Żr. Unser Weg zum Meer. Kriegserlebnisse einer Deutschen Infanterie-Division.
  

• [Fot. 04] Niemieccy sanitariusze z 18 Dywizji Piechoty podczas ewakuacji rannych w poblizu kanały. Żr. Unser Weg zum Meer. Kriegserlebnisse einer Deutschen Infanterie-Division.
  

Bibliografia i źródła…

 

• Altenstadt, Hans-Georg von. Unser Weg zum Meer. Kriegserlebnisse einer Deutschen Infanterie-Division. Berlin: Verlag Die Wehrmacht, 1941.
• „Dunkirk – Defence of the Ypres-Commines Canal May 1940”. guidedbattlefieldtours.co.uk. Data dostępu 20.03.2025. https://guidedbattlefieldtours.co.uk/dunkirk-defence-of-the-ypres-commines-canal-may-1940/.
• „RSF1940”. scots-fusiliers-1940. Data dostępu 20.03.2025. https://www.royalscotsfusiliers1940.com/.