Kameradschaft...

Szczególna przyjaźń i lojalność scementowana wspólną niedolą służby i braterstwem broni żołnierzy frontowych... niewidzialna więź, która łączy ludzi w śmiertelnym uścisku wojny i pozostaje aż do śmierci. Na mocno sfatygowanej fotografii pioskowianin Grzegorz Widłok (stoi pośrodku), syn Marii (z d. Koczuba) i Grzegorza Widłok, najstarszy brat mojej babki Rozalii Tomczyk (z d. Widłok), rocznik 1917, który poległ na froncie włoskim 10 stycznia 1945 roku, osierocając żonę Elżbietę (z d. Sojka z Piasku) z trójką małych dzieci.

[Fot. 01]

Gregor Josef  Widlok (Widlock) w stopniu Unteroffizier (pierwszy stopień podoficerski w armii niemieckiej, odpowiednik plutonowego w Wojsku Polskim), urodzony 10 maja 1917 roku w Piasku, ówczesnym Sandau, w powiecie pszczyńskim (Kreis Pless O./S.) na Górnym Śląsku, służył (ostatnia jednostka) w 7 kompanii 956 Pułku Grenadierów (7./Grenadier-Regiment 956) 362 Dywizji Piechoty (362. Infanterie-Division), poległ 10 stycznia 1945 roku w Sabbioni nad rzeką Senio, 5 km na północny wschód od Lugo (ok. 20 km na zachód od Rawenny), gdzie od grudnia 1944 do 10 kwietnia 1945 roku rzeka Senio stanowiła linię frontu między pozycjami niemieckimi i alianckimi w północno-wschodnich Włochach. Według oświadczenia byłego Biura Informacyjnego Wehrmachtu (Wehrmachtauskunftstelle), jego ciało zostało zmyte przez rzekę Senio i towarzysze broni nie mogli go pochować. Identyfikował się znakiem tożsamości (Erkennungsmarke) nr 1173, 2 kompanii 360 Zapasowego Batalionu Piechoty (-1173-2./I.E.B.360) z Brzegu (Brieg) w VIII Okręgu Wojskowym (Wehrkreis VIII) na Dolnym Śląsku. Według informacji ze strony Niemieckiego Ludowego Związku Opieki nad Grobami Wojennymi (Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.), podczas ostatnich prac związanych z ponownym pochówkiem nie udało się odnaleźć szczątków Grzegorza Widłok, a jego nazwisko uwiecznione zostało w księdze pamiątkowej niemieckiego cmentarza wojennego na przełęczy Futa we Włoszech. Niestety zweryfikowanie miejsca i daty zrobienia fotografii [Fot. 01] jest niemożliwe... z dużą dozą prawdopodobieństwa, sądząc po stopniu (jeszcze wtedy w korpusie szeregowych „Mannschaften”), zdjęcie pochodzi z 1942 bądź 1943 roku. 

 

 

[Mapa 01] Położenie wojsk 10 Armii ze składu Grupy Armii „C” (Heeresgruppe C) na północno-wschodnim odcinku frontu włoskiego na stan 1 grudnia 1944 roku. 362 Dywizja Piechoty (362. Infanterie-Division) od 4 października 1944 roku walczyła o ostatnie wyżyny Apeninów na południe od Bolonii. 8 listopada 1944 roku dywizja została zluzowana przez 42 Dywizję (Łowców) Strzelców (42. Jäger-Division), a następnie odświeżona w rejonie Bolonii. Od stycznia 1945 dywizja walczyła nad rzeką Senio koło Lugo – Fusignano pod LXXVI Korpusem Pancernym, a od 9 kwietnia 1945 roku miały miejsce odwroty znad Senio przez Pad, Adygę 25 kwietnia i Brentę 28 kwietnia w rejon Belluno – Ponte nelle Alpi, gdzie 2 maja 1945 roku dywizja poddała się wojskom amerykańskim. Na marginesie dodam, że 362. Infanterie-Division została sformowana w listopadzie 1943 roku jako dywizja 21 fali mobilizacyjnej w północnych Włoszech i przez cały swój okres od powstania do kapitulacji walczyła na froncie włoskim.

 

 

[Mapa 02] Położenie wojsk walczących stron, niemieckiego LXXVI Korpusu Pancernego i V Korpus brytyjskiej 8 Armii nad rzeką Senio w północno-wschodnich Włoszech, datowane na 8 kwietnia 1945 roku, tuż przed ostatnią aliancką ofensywą na froncie włoskim, zwaną wiosenną (operacja Grapeshot), która rozpoczęła się 9 kwietnia. Na lewo od brytyjskiego korpus urzutowano siły II Korpusu Polskiego generała Andersa, które po niespełna dwutygodniowych walkach i pokonaniu 50 km, wkroczyły jako pierwsze do Bolonii 21 kwietnia, tuż przed siłami amerykańskiej 5 Armii. Pułki niemieckiej 362 Dywizji Piechoty (362. Infanterie-Division) wraz z włoskimi batalionami, rozmieszczono w centrum na łuku Senio miedzy Lugo a Alfonsine. 956 Pułk Grenadierów (Grenadier-Regiment 956) zajmował pozycje w centrum ugrupowania sił dywizji. Rzeka Senio będąca linią frontu od grudnia 1944 roku stanowiła nie lada wyzwaniem, gdyż po obu jej stronach wznosiły się sztuczne wały o wysokości od 6 do 12 metrów, pocięte linią tuneli z licznymi bunkrami i stanowiskami ogniowymi. Wiejski przysiółek Sabbioni położony pośród pól, winnic i sadów nad rzeką Senio znajduje się ok. 3 km na południowy zachód od Fusignano i ok. 5 km na północny wschód od Lugo. Fragment mapy pochodzi ze szkicu „Położenie ogólne i wiadomości o nieprzyjacielu w dniu 8 kwietnia 1945”, wykonanego przez 12 Kompanię Geograficzną II Korpusu Polskiego (PSZ) we Włoszech i wydanego w 1946 roku. Źr. Archiwum map WIG.

 

[Fot. 02]

 

Na marginesie dodam, że wśród zweryfikowanych start wojennych poniesionych przez mieszkańców, w granicach dzisiejszego powiatu pszczyńskiego, wcielonych do niemieckiego Wehrmachtu podczas II wojny światowej, w latach 1940-1945, udało się w ostatnim czasie, jak na razie, ustalić w miarę szczegółowo ponad sto osób urodzonych m.in. w Czarkowie (12 osób), Kobiórze (32 osoby), Piasku (8 osób), Pszczynie oraz Starej Wsi (22 osoby), Radostowicach (13 osób), Studzienicach (11 osób) i innych. Około osiemdziesiąt procent z nich poległo na szeroko pojętym ostfroncie... w Rosji, na Białorusi, Ukrainie, w krajach Bałtyckich, Prusach Wschodnich, w Polsce, na Krymie, Kaukazie i Mołdawii. 

 

[Fot. 03]

 

Moje prace skupiają się głównie nad weryfikacją poległych w granicach administracyjnych dzisiejszej gminy Pszczyna, co nie zmienia faktu, że wykraczają one poza ustalone granice i w przyszłości może ujrzą szerszy kontekst badanego tematu. Proces ten jest o tyle trudny i żmudny w weryfikacji, że dane pochodzące z dawnego Biura Informacyjnego Wehrmachtu (WASt), które nie zawsze są spójne z szeroko dostępnymi informacjami ze strony Niemieckiego Ludowego Związku Opieki nad Grobami Wojennymi. Dane często zawierają błędy (głównie literówki), przeinaczania (nazwiska, miejscowości, nazwy i skróty jednostek) i luki... (częściowy lub całkowity brak danych), czasem są nieczytelne lub trudne w odczytaniu (charakter pisma), co nie jest wcale dziwne, zważywszy na długi łańcuch wymiany informacji i komunikacje między jednostkami a ogromem danych i sporządzającymi adnotację urzędnikami WASt. 

 

PCT

 

 

Foto... 

 

• [Fot. 01] Kameradschaft... Grzegorz Widłok (dziesięć lat starszy brat mojej babki Rozalii Tomczyk), rocznik 1917, stoi pośrodku wśród obierających kartofle towarzyszy broni. Proza żołnierskiego życia i służba na kuchni nie różni się w żadnej armii świata (data i miejsce fotografii nieznane). Fot. Archiwum rodzinne… zbiór własny.
  

• [Fot. 02] Grzegorz Widłok (najstarszy brat mojej babki Rozalii Tomczyk), rocznik 1917, z żoną Elżbietą (z d. Sojka) i małym synem Grzegorzem (rocznik 1940). Piasek, ówczesny Sandau, 1940 rok. Na odwrocie sygnatura zakładu fotograficznego „Foto-Harlos H1015 Pless”. Zdjęcie prawdopodobnie wykonane przy dzisiejszej ul. Katowickiej między sklepem Prezencik (dawny spożywczy Celina) a byłym pubem Akcyza (dawny bar Smakosz i Poczta) w Piasku. Według ustnych przekazów... dom, którego na próżno dziś szukać, stał mn.w. „w placu” za posesją nr 7 przy ulicy Dworcowej. Fot. Archiwum rodzinne… zbiór własny.
  

• [Fot. 03] Niemiecki cmentarz wojenny na przełęczy Futa. Nekropolia powstała w latach 60. XX wieku i jest największym cmentarzem wojennym we Włoszech, na którym pochowano szczątki ponad 30 tysięcy poległych w walkach żołnierzy niemieckich. Cmentarz położony jest na wzgórzu na wysokości 952 metrów n.p.m. w gminie Firenzuola, 40 kilometrów na północ od Florencji i 40 kilometrów na południe od Bolonii. Teren wokół przełęczy Futa był najbardziej eksponowanym miejscem ciężkich walk na Linii Gotów (Goten-Stellung) w 1944 roku. Fot. źr. volksbund.de.
  

Bibliografia i źródła... 

 

• „Gräbersuche-Online”. Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e. V. | Gemeinsam für den Frieden. www.volksbund.de.
  
• „Kartei der Verlust- und Grabmeldungen gefallener deutscher Soldaten 1939-1945 (-1948)”. Bundesarchiv B 563-2 Kartei. Deutsches Bundesarchiv, Berlin. www.bundesarchiv.de.
• „Lexikon der Wehrmacht”. Lexikon der Wehrmacht. www.lexikon-der-wehrmacht.de.